ทำไมเวียดนาม มีแต่นามสกุลเหงียน?

ไขความลับประวัติศาสตร์! ทำไมคนเวียดนาม 38 ล้านคนถึงนามสกุล ‘เหงียน'

เชื่อว่าหลายคนต้องเคยตั้งข้อสังเกตกันอย่างแน่นอน ว่าทำไมเวลาไปเวียดนาม หรือดูการแข่งขันกีฬาต่างๆ ถึงได้เจอแต่คนนามสกุล "เหงียน" (Nguyen) เต็มไปหมด จนอดคิดไม่ได้ว่าคนทั้งประเทศเขาเป็นญาติสืบเชื้อสายมาจากครอบครัวเดียวกันหรือเปล่า

ในความเป็นจริงแล้ว วัฒนธรรมนามสกุลของเวียดนามจะสลับเอานามสกุลขึ้นก่อนชื่อ คล้ายกับระบบแซ่ของจีนหรือเกาหลี ซึ่งจากการเก็บสถิติพบว่า มีประชากรเวียดนามใช้นามสกุลนี้สูงถึง 2 ใน 5 ของประเทศ หรือคิดเป็นจำนวนราวๆ 38 ล้านคน ซึ่งมากกว่านามสกุล "คิม" ของเกาหลีใต้ถึง 2 เท่า และยังติดอันดับนามสกุลยอดฮิตในหลายประเทศทั่วโลกจากการอพยพย้ายถิ่นฐานอีกด้วย

เบื้องหลังความทรงอิทธิพลของนามสกุล "เหงียน" ไม่ได้เกิดจากสายเลือด แต่เป็นผลพวงจากประวัติศาสตร์ การเมือง และการเอาชีวิตรอด โดยมี 3 ปัจจัยหลักดังนี้

1. อิทธิพลจากจีนและการอพยพย่ายถิ่น
ในอดีตยุคโบราณชาวเวียดนามไม่ได้มีนามสกุลใช้กันทั่วไป จนกระทั่งเริ่มได้รับอิทธิพลการมีแซ่มาจากราชวงศ์ฮั่นของจีนตั้งแต่ช่วง 111 ปีก่อนคริสตกาล เพื่อประโยชน์ในการจัดเก็บภาษีและการปกครองของทางการ ต่อมาในราวศตวรรษที่ 4-5 ช่วงยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ของจีน เกิดภัยสงครามครั้งใหญ่ทำให้กลุ่มคน "แซ่หรวน" (Ruan) หรือภาษากวางตุ้งออกเสียงว่า "ยวน" อพยพลงมาปักหลักที่เวียดนาม เมื่อเวลาผ่านไปและการออกเสียงเพี้ยนไปตามภาษาท้องถิ่น จึงกลายมาเป็นคำว่า "เหงียน" ในที่สุด

2. การล้างไพ่ทางการเมือง (เปลี่ยนนามสกุลหนีตาย)
เหตุผลสำคัญที่ทำให้คนหันมาใช้นามสกุลเหงียนอย่างก้าวกระโดด เกิดจากการเปลี่ยนถ่ายอำนาจของราชวงศ์ต่างๆ ที่ผู้แพ้ต้องเปลี่ยนนามสกุลเพื่อเอาชีวิตรอดจากการกวาดล้าง

ระลอกแรก (ศตวรรษที่ 11-13): ตระกูลเจิ๋น (Tran) ได้ล้มล้างราชวงศ์ลี (Ly) ทำให้ลูกหลานและพวกพ้องของราชวงศ์ลีต้องรีบเปลี่ยนมาใช้นามสกุล "เหงียน" เพื่อไม่ให้โดนฆ่าล้างตระกูล

ระลอกที่สอง (หลังศตวรรษที่ 14): ราชวงศ์โห่ (Ho) ขึ้นมาล้มราชวงศ์เจิ๋น แต่อยู่ได้เพียง 7 ปีก็ล่มสลาย ลูกหลานตระกูลโห่จึงต้องเปลี่ยนมาใช้นามสกุล "เหงียน" เพื่อหนีภัยเช่นกัน

ระลอกที่สาม (ศตวรรษที่ 16): ราชวงศ์มัก (Mac) ขึ้นมาล้มราชวงศ์เล (Le) ส่งผลให้ลูกหลานตระกูลเลพากันเปลี่ยนมาใช้นามสกุล "เหงียน" ซึ่งเป็นนามสกุลยอดนิยมในตอนนั้นเพื่อความปลอดภัย

3. ยุคทองของราชวงศ์เหงียน และสิทธิพิเศษ
ตระกูลเหงียนที่เคยเรืองอำนาจทางตอนใต้ สามารถเอาชนะกบฏไตเซินและสถาปนา "ราชวงศ์เหงียน" ขึ้นมาปกครองประเทศได้อย่างเต็มภาคภูมิในปี ค.ศ. 1802

ในช่วงที่ราชวงศ์เหงียนปกครอง (ค.ศ. 1802 - 1945) มีการออกธรรมเนียมว่า หากใครทำความดีความชอบให้แก่แผ่นดินจะได้รับพระราชทานนามสกุล "เหงียน" นอกจากนี้ยังมีกระแสความเชื่อในยุคนั้นว่า การใช้นามสกุลเดียวกับราชวงศ์จะช่วยให้ได้รับสิทธิพิเศษ หรืออาจรอดพ้นจากบทลงโทษเมื่อกระทำความผิด ทำให้ผู้คนจำนวนมากหลั่งไหลกันเปลี่ยนมาใช้นามสกุลนี้

เนื่องจากราชวงศ์เหงียนเป็นราชวงศ์สุดท้ายของประเทศเวียดนาม จึงไม่มีราชวงศ์อื่นมาล้มล้างหรือสั่งให้เปลี่ยนนามสกุลเพื่อหนีภัยอีก นามสกุล "เหงียน" จึงถูกสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่นจนกลายมาเป็นนามสกุลที่มีประชากรใช้มากที่สุดในเวียดนามอย่างในปัจจุบัน