เปิดความลับศึกเมืองคัง! ทำไมพระนเรศต้องอ้อมไปอัตตะปือ?

   หากใครกำลังอินกับละคร "หงสาวดี" ทางช่อง one31 โดยเฉพาะฉากการชิงไหวชิงพริบของ 3 เจ้าชายรุ่นใหม่ในการเข้าตี "เมืองคัง" ที่ตั้งอยู่บนชัยภูมิเขาสูงชัน จนกลายเป็นบททดสอบแรกที่ทำให้โลกได้ประจักษ์ถึงพระอัจฉริยภาพของสมเด็จพระนเรศวร วันนี้มีประเด็นสุดพีคที่อาจทำให้หน้าประวัติศาสตร์ไทยต้องสะเทือนมาฝากกัน เพราะมีหลักฐานชี้เป้าว่า "เมืองคัง" อาจไม่ได้อยู่ในรัฐฉานของพม่า แต่น่าจะเป็นพื้นที่ใน "แขวงอัตตะปือ" ของอาณาจักรล้านช้างต่างหาก

กรมพระยาดำรงฯ กับข้อสันนิษฐาน "เมืองไทใหญ่"
แต่เดิม สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงวิเคราะห์ไว้ใน "ไทยรบพม่า" ว่าเมืองรุมและเมืองคัง คือเมืองของเจ้าฟ้าไทใหญ่ โดยทรงสันนิษฐานว่าน่าจะเป็นเมืองเดียวกับ "เมืองก๋อง" (Mogaung) ในรัฐคะฉิ่น เนื่องจากชื่อมีความคล้ายคลึงกัน ประกอบกับช่วงเวลานั้นมีเจ้าฟ้าไทใหญ่แข็งเมืองต่อพระเจ้านันทบุเรงจริง ทำให้ภาพจำของเมืองคังในแบบเรียนและในละครถูกตีความว่าเป็นเมืองในเขตพม่ามาโดยตลอด

เบาะแสใหม่จากพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)
ทว่า เมื่อพิจารณาจากพระราชพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) กลับพบรายละเอียดที่ชวนให้ฉงนใจอย่างยิ่ง เพราะระบุเส้นทางเดินทัพของสมเด็จพระนเรศวรว่า ทรงยกทัพผ่าน "ล้านช้าง" (เวียงจันทน์) แล้วเสด็จต่อไปถึง "เมืองอัตตะปือ" ซึ่งติดแดนจาม (เวียดนามใต้) เพื่อไปสมทบกับทัพพม่าและล้านนาที่รออยู่ที่เมืองรุมและเมืองคัง ซึ่งหากเมืองคังอยู่ทางตอนเหนือของพม่าจริง การที่ทัพอยุธยาอ้อมไปทางลาวใต้นั้นถือว่า "ผิดทิศ" อย่างรุนแรงและเป็นไปได้ยากมากในทางยุทธศาสตร์

ภูมิศาสตร์ที่ใช่... ใกล้อัตตะปือแค่เอื้อม
ที่น่าสนใจคือ ปัจจุบันยังมี "บ้านคัง" (Ban Kang) ตั้งอยู่ระหว่างเมืองสนามชัยและเมืองสามัคคีชัย ในแขวงอัตตะปือ สปป.ลาว ซึ่งมีลักษณะภูมิประเทศตรงตามพงศาวดารเป๊ะ! คือมีแม่น้ำเซกองไหลผ่าน และมีเบื้องหลังเป็นหน้าผาสูงชันของที่ราบสูงโบลาเวน ชัยภูมิที่ชาวเมืองสามารถขนก้อนหินขึ้นไปกลิ้งถล่มกองทัพที่พยายามปีนขึ้นมาได้แบบที่เห็นในละคร

ศึกนี้คือการปราบกบฏ "ไชยเชษฐาตัวปลอม"?
เมื่อนำข้อมูลมาปะติดปะต่อกับมหาราชวงษ์พงศาวดารพม่าและเอกสารล้านช้าง พบว่าในปี พ.ศ. 2122 (ปลายรัชกาลพระเจ้าบุเรงนอง) มีเหตุการณ์จลาจลครั้งใหญ่ในล้านช้าง เมื่อมีผู้แอบอ้างเป็นพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่หายสาบสูญไป แล้วตั้งซ่องสุมกำลังกบฏที่เมืองอัตตะปือ จนหงสาวดีต้องเกณฑ์ทัพใหญ่ ทั้งทัพพม่า ทัพล้านนา และทัพหัวเมืองเหนือของอยุธยา (ซึ่งคาดว่ามีพระนเรศวรเป็นแม่ทัพ) ยกไปปราบปรามร่วมกันนั่นเอง

ดังนั้น ศึกเมืองคังในตำนานที่สร้างชื่อให้พระนเรศวร อาจไม่ใช่ศึกไกลตัวในดินแดนพม่า แต่เป็นการร่วมรบครั้งสำคัญในฐานะแม่ทัพอาณาจักรพันธมิตรที่ไปช่วยดับไฟสงครามกลางเมืองในลาวใต้ และชัยชนะครั้งนี้เองที่เป็นจุดเริ่มต้นของความเกรงขามที่พม่ามีต่อ "พระองค์ดำ" แห่งอยุธยา

ภาพบริเวณด้านหลังของ บ้านคัง ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นเมืองคัง จะเป็นภูมิประเทศที่เป็นหน้าผาสูงใหญ่ หากตามข้อสันนิษฐานว่าแต่เดิมเมืองคังอยู่บนภูเขาตรงเซน้ำน้อย ก่อนย้ายลงมาริมแม่น้ำเซกอง เมืองคังนี้จะเป็นเมืองบนหน้าผาที่กองเข้าตีได้ยากพอสมควร

---
อ้างอิง

- จันทนุมาศ (เจิม), พัน. (2479). ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 64 พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร.
- แดเนียล บีช แบรดลีย์. (2560). พระราชพงศาวดารกรุงศรีอธุธยา : ฉบับหมอบรัดเล. นนทบุรี : ศรีปัญญา.
- ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. (2555). พงศาวดารเรื่อง ไทยรบพม่า. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพ : มติชน.
- ศานติ ภักดีคำ. (บรรณาธิการ). (2558). พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ตรวจสอบชำระจากเอกสารตัวเขียน. กรุงเทพ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง.
- ธนายุธ อุ่นศรี (2564). ขุนบรมราชาธิราช ฉบับวัดท่าม่วง จ.ร้อยเอ็ด บั้นพระอุปราชบุญสาร. ปริวรรตจากต้นฉบับใบลาน.
- นายต่อ แปล.(2562). มหาราชวงษ์ พงษาวดารพม่า. กรุงเทพฯ : บริษัท ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006).
- ມະຫາສິລາ ວີລະວງ. (2496). ພົງສາວະດານລາວ. ວຽງຈັນ ພຮະຮາຊອານາຈັກລາວ : ສ.ທັມມະພັກດີ

เครดิตแหล่งข้อมูล : FB เว้าพื้นประวัติศาสตร์