ไทยแลกอะไรไปบ้าง ถึงรอดพ้นคำว่า ผู้แพ้สงคราม

อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิที่เราสัญจรผ่านกันอยู่ทุกวันนี้ เดิมทีถูกสร้างขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะเหนือฝรั่งเศสจากการได้ดินแดนฝั่งลาวและกัมพูชากลับคืนมา ทว่าเพียงห้าปีให้หลัง ดินแดนเหล่านั้นกลับต้องถูกส่งมอบคืนทั้งหมด แม้ในตำราเรียนจะมักสรุปสั้นๆ ว่าประเทศไทยรอดพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงครามโลกครั้งที่ 2 ด้วยบทบาทของขบวนการเสรีไทย แต่ในความเป็นจริงแล้ว ประเทศไทยไม่ได้รอดมาได้โดยปราศจากบาดแผลหรือความสูญเสีย เพราะเราต้องเผชิญทั้งการถูกทิ้งระเบิด ภาวะข้าวของแพงมหาศาล ตลอดจนการแลกด้วยแผ่นดินและเสบียงข้าวสารจำนวนมาก

จุดเริ่มต้นของการเข้าสู่สงครามเกิดขึ้นหลังจากฝรั่งเศสพ่ายแพ้ต่อเยอรมนีในยุโรป ไทยจึงสบโอกาสทวงคืนดินแดนจนกระทั่งได้มาจัดตั้งเป็นสี่จังหวัดคือ พระตะบอง พิบูลสงคราม นครจำปาศักดิ์ และล้านช้าง โดยมีญี่ปุ่นเข้ามาเป็นคนกลาง จนกระทั่งเช้าตรู่วันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2484 กองทัพญี่ปุ่นได้ยกพลขึ้นบกตามชายฝั่งอ่าวไทย ส่งผลให้รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม สั่งหยุดยิงและยินยอมให้ญี่ปุ่นเดินทัพผ่าน นำไปสู่การลงนามเป็นพันธมิตรและประกาศสงครามกับอังกฤษและอเมริกาในเวลาต่อมา ทว่า หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมทย์ เอกอัครราชทูตไทย ณ วอชิงตัน ไม่ยอมส่งคำประกาศสงครามแก่ทางอเมริกาเพราะมองว่าไม่ได้มาจากเจตนาของคนไทย อเมริกาจึงไม่ได้ประกาศสงครามตอบ ต่างจากอังกฤษที่รับคำประกาศไว้

ในระหว่างสงคราม ญี่ปุ่นได้ยกสี่รัฐมาลายูและสองรัฐไทใหญ่ให้ไทยปกครอง แต่ชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนกลับดิ่งลงเหว สินค้าขาดแคลนและราคาทุ่งพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องจากการที่รัฐบาลต้องพิมพ์ธนบัตรเพิ่มเพื่อใช้จ่ายให้ทหารญี่ปุ่น ขณะเดียวกันฝ่ายสัมพันธมิตรได้ส่งเครื่องบินเข้ามาทิ้งระเบิดทำลายจุดยุทธศาสตร์ในกรุงเทพฯ จนบ้านเรือนประชาชนเสียหายหนัก โรงไฟฟ้าถูกทำลายจนไร้ไฟฟ้าใช้ มีผู้เสียชีวิตนับพันคนจนคนกรุงต้องอพยพออกต่างจังหวัด ส่วนทางภาคตะวันตกก็เกิดความสูญเสียชีวิตของเชลยศึกและแรงงานนับหมื่นจากการสร้างทางรถไฟสายมรณะ

ความรอดพ้นจากการเป็นผู้แพ้สงครามเกิดขึ้นจากการทำงานร่วมกันของขบวนการเสรีไทย ทั้งสายอเมริกาที่ฝึกฝนกับหน่วยข่าวกรอง OSS และสายในประเทศภายใต้การนำของนายปรีดี พนมยงค์ เมื่อญี่ปุ่นประกาศยอมแพ้ นายปรีดีจึงออกประกาศสันติภาพระบุให้การประกาศสงครามเป็นโมฆะเนื่องจากขัดต่อรัฐธรรมนูญและเจตนาของประชาชน ซึ่งอเมริกายอมรับเงื่อนไขนี้ แต่อังกฤษและฝรั่งเศสกลับยื่นเงื่อนไขหนักหน่วง

  ไทยจึงต้องจำใจเซ็นสัญญาคืนสี่รัฐมาลายู สี่จังหวัดฝั่งลาวและกัมพูชา สองรัฐไทใหญ่ ห้ามขุดคลองกระ และต้องชดใช้ด้วยข้าวสารจำนวนมหาศาลเพื่อแลกกับการเข้าเป็นสมาชิกสหประชาชาติและการไม่ถูกดำเนินคดี

สุดท้ายแล้ว แม้ในทางกฎหมายระหว่างประเทศจะบันทึกว่าไทยไม่แพ้สงคราม แต่ผู้ที่แบกรับภาระค่าใช้จ่ายและราคาของสงครามอย่างแท้จริงก็คือประชาชนคนธรรมดาที่ต้องแลกมาด้วยหยาดเหงื่อ ทรัพย์สิน และชีวิตอย่างน่าสะเทือนใจ