วิญญาณ คือ เหตุแห่งการเกิดขึ้นของสัตว์

อานนท์ ! ก็คำนี้ว่า “นามรูปมี เพราะปัจจัย

คือ วิญญาณ” ดังนี้, เช่นนี้แล เป็นคำที่เรากล่าวแล้ว.

อานนท์ ! ความข้อนี้ เธอต้องทราบอธิบาย

โดยปริยายดังต่อไปนี้ ที่ตรงกับหัวข้อที่เรากล่าวไว้แล้วว่า

“นามรูปมี เพราะปัจจัย คือ วิญญาณ” :

อานนท์ ! ถ้าหากว่าวิญญาณจักไม่ก้าวลง

ในท้องแห่งมารดาแล้วไซร้; นามรูปจักปรุงตัวขึ้นมา

ในท้องแห่งมารดาได้ไหม ?

“ข้อนั้น หามิได้พระเจ้าข้า !”

อานนท์ ! ถ้าหากว่าวิญญาณก้าวลงในท้อง

แห่งมารดาแล้ว จักสลายลงเสียแล้วไซร้; นามรูปจักบังเกิดขึ้น

เพื่อความเป็นอย่างนี้ได้ไหม ?

“ข้อนั้น หามิได้พระเจ้าข้า !”

อานนท์ ! ถ้าหากว่าวิญญาณของเด็กอ่อน ที่เป็นชาย

ก็ตาม เป็นหญิงก็ตาม จักขาดลงเสียแล้วไซร้; นามรูป

จักถึงซึ่งความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์บ้างหรือ ?

“ข้อนั้น หามิได้พระเจ้าข้า !”

อานนท์ ! เพราะเหตุนั้น ในเรื่องนี้, นั่นแหละ

คือเหตุ, นั่นแหละคือนิทาน, นั่นแหละคือสมุทัย, นั่นแหละ

คือปัจจัย ของนามรูป; นั้นคือ วิญญาณ.

อานนท์ ! ก็คำนี้ว่า “วิญญาณมี เพราะปัจจัยคือ

นามรูป” ดังนี้, เช่นนี้แล เป็นคำที่เรากล่าวแล้ว.

อานนท์ ! ความข้อนี้ เธอต้องทราบอธิบาย

โดยปริยายดังต่อไปนี้ที่ตรงกับหัวข้อที่เรากล่าวไว้แล้วว่า

“วิญญาณมี เพราะปัจจัยคือนามรูป”

อานนท์ ! ถ้าหากว่าวิญญาณ จักไม่ได้มีที่ตั้ง

ที่อาศัยในนามรูป แล้วไซร้; ความเกิดขึ้นพร้อมแห่งทุกข์

คือ ชาติ ชรา มรณะ ต่อไป จะมีขึ้นมาให้เห็นได้ไหม ?

“ข้อนั้น หามิได้พระเจ้าข้า !”

อานนท์ ! เพราะเหตุนั้นแหละ ในเรื่องนี้, นั่นแหละ

คือเหตุ, นั่นแหละ คือนิทาน, นั่นแหละคือสมุทัย, นั่นแหละ

คือปัจจัยของวิญญาณ; นั่นคือ นามรูป.

อานนท์ !

ด้วยเหตุเพียงเท่านี้

สัตว์โลก จึงเกิดบ้าง จึงแก่บ้าง

จึงตายบ้าง จึงจุติบ้าง จึงอุบัติบ้าง :

คลองแห่งการเรียก (อธิวจน) ก็มีเพียงเท่านี้,

คลองแห่งการพูดจา (นิรุตฺติ) ก็มีเพียงเท่านี้,

คลองแห่งการบัญญัติ (ปญฺญตฺติ) ก็มีเพียงเท่านี้,

เรื่องที่จะต้องรู้ด้วยปัญญา (ปญฺญาวจร) ก็มีเพียงเท่านี้,

ความเวียนว่ายในวัฏฏะ ก็มีเพียงเท่านี้:

นามรูปพร้อมทั้งวิญญาณตั้งอยู่

เพื่อการบัญญัติซึ่งความเป็นอย่างนี้

(ของนามรูปกับวิญญาณ นั่นเอง).

มหา. ที. ๑๐/๖๗/๕๘.

ขอขอบคุณ Trader Hunter พบธรรม